Terapia on-line - miesięcznik dla lekarzy i farmaceutów

TERAPIA - PNEUMONOLOGIA - LUTY 2005

Redaktor numeru: prof. dr hab. med. Ryszarda Chazan Inne artykuly | Inne edycje

Grypa - czy grozi nam epidemia

Summary

Influenza is an infectious disease known for many centuries. Influenza causes pandemics from time to time and seasonally epidemics. As a consequence of influenza infections there are registered millions of illness cases all over the world, hundreds of thousands of deaths and complications. This results in measurable economic loss that is assessed in billions of dollars, depending on the epidemic season.

Events connected with infections with avian influenza viruses pathogenic for humans as well as SARS observed at the end of the 20th century and the beginning of the 21st century convinced not only health workers that usage of diagnostics for respiratory viruses is necessary and essential. Appropriate diagnostics to confirm influenza infection is very important in terms of health aspects and also for successful therapy. This allows for reduction of individual expenses as well as social economic costs incurred by a given country.

Influenza prophylaxis should be promoted among patients not only by scientists, but also by physicians of any specialization, including family physicians. Such activities are an effective way to decrease the impact of influenza in terms of health and also economics.

Słowa kluczowe: wirus grypy, diagnostyka, powikłania pogrypowe, zdrowie publiczne, profilaktyka przeciw grypie.

Keywords: influenza virus, diagnostics, post-influenza complications, public health, influenza prophylaxis.


Prof. dr hab. Lidia B. Brydak
Kierownik Krajowego Ośrodka ds. Grypy, Członek European Scientific Working Group of Influenza, Członek European Vero Cell Influenza Vaccine Advisory Council
Państwowy Zakład Higieny w Warszawie

Grypa jest od wieków uznawana za odrębną jednostkę chorobową z powodu znaczącego wpływu na zachorowalność i śmiertelność w każdej grupie wiekowej. Według danych WHO na świecie na powikłania pogrypowe umiera od pół miliona do miliona ludzi rocznie.

Badania przeprowadzone w USA sugerują, że łączna śmiertelność z powodu tradycyjnego zapalenia płuc i grypy plasuje je na 6 pozycji jako przyczyny zgonu, a na 5 pozycji w przypadku osób starszych (1). Śmiertelność z powodu grypy występuje w każdym sezonie epidemicznym. Główną kwestią stało się dokładne oszacowanie jej wpływu, a tym samym liczby zgonów, którym można zapobiec dzięki odpowiedniej interwencji.Wiadomo, że grupy wiekowe o największym prawdopodobieństwie zachorowania różnią się w zależności od typu i podtypu grypy, ale dokładne określenie ilościowe zachorowalności jest nawet trudniejsze niż w przypadku śmiertelności. Jest to związane z większą potrzebą wirusologicznego potwierdzenia przypadków, które nie wykazują typowych objawów klinicznych. Zwłaszcza obecnie, w sytuacji pojawiania się ptasich wirusów grypy patogennych dla człowieka, diagnostyka staje się niezbędnym narzędziem w codziennej pracy lekarza rodzinnego.

 

Tabela 1. Podstawowe objawy kliniczne i metody diagnostyczne w zakażeniach wirusami oddechowymi
Wirus Rodzina Podstawowe objawy kliniczne Metody diagnostyczne
* Grypa
typ A, B, C
Orthomyxoviridae dreszcze, gorączka, ból mięśni i głowy, zapalenie gardła, krtani, migdałków, katar, zapalenie spojówek izolacja wirusa na zarodkach kurzych lub hodowli komórkowej; wykrywanie antygenu testem IF, ELISA, RT-PCR; testy "przyłóżkowe", metody serologiczne OZHA, OWD, SRH, ELISA,
* Parainfluenza
typ 1,2,3,4
Paramyxoviridae gorączka, kaszel, chrypa (gł. typ 1, 2, 3), zapalenie oskrzeli i płuc (gł. typ 3), zapalenie górnych dróg oddechowych (gł. typ 4) izolacja w linii ciągłej komórek ludzkich np. HeLa - efekt cytopatyczny po 2-10 dniach; wykrywanie antygenu testem IF, ELISA, RT-PCR; metody serologiczne OWD, ELISA, OZHA
* RSV Paramyxoviridae gorączka, zapalenie oskrzeli, płuc, zapalenie, górnych dróg oddechowych izolacja w linii ciągłej komórek ludzkich np. HeLa - efekt cytopatyczny po 2-10 dniach; wykrywanie antygenu testem IF, ELISA, RT-PCR
* Rhinowirusy Picornaviridae katar, kaszel, kichanie, ból gardła, głowy, rzadziej gorączka zachorowania o łagodnym przebiegu, stąd rozpoznanie zwykle tylko kliniczne, ewentualnie izolacja wirusa
Adenowirusy Adenoviridae dreszcze, osłabienie, podwyższona temperatura, katar, suchy kaszel, zapalenie węzłów chłonnych szyjnych izolacja wirusa w komórkach HeLa lub Hep-2; zwykle wykrywanie antygenu testem IF
Koronawirusy Coronaviridae katar, kichanie, zapalenie gardła, podwyższona temperatura, dreszcze, ból głowy, zapalenie węzłów chłonnych błahy charakter tych zakażeń (z wyjątkiem SARS) powoduje, że rutynowa diagnostyka nie jest potrzebna, poza tym wirusy te słabo replikują się w hodowlach komórkowych, wymagają do tego ludzkich embrionalnych hodowli narządowych tchawicy lub nabłonka nosa
Enterowirusy
(wirusy Coxsackie A i B, wirusy ECHO, enterowirus typ 68)
Picornaviridae zapalenie płuc, gardła izolacja wirusa w hodowli komórkowej; metody serologiczne - odczyn neutralizacji
Wirus choroby Newcastle Paramyxoviridae łagodne zapalenie dróg oddechowych, zapalenie spojówek nie prowadzi się diagnostyki, jako że objawy są łagodne, a sam wirus jest chorobotwórczy dla drobiu, przez co do zakażeń ludzi docho- dzi przypadkowo na drodze kontaktu z chorymi zwierzętami
* oznaczono w ten sposób "typowe" wirusy oddechowe, pozostałe z kolei to te, które zdolne są do wywoływania procesów chorobowych o różnym charakterze, a więc nie tylko ze strony układu oddechowego, np. zakażenia układu pokarmowego adenowirusami i koronawirusami, zakażenia układu pokarmowego i nerwowego enterowirusami.

 

 

 

Wirusowe zakażenie układu oddechowego charakteryzuje się tym, że z jednej strony jeden i ten sam wirus może wywoływać różnorodne objawy kliniczne, z drugiej zaś ten sam zespół objawów może być wywołany przez różne wirusy. Dlatego należy się liczyć z tym, że materiał pobrany z górnych dróg oddechowych może być badany wielokierunkowo (myksowirusy, paramyksowirusy, adenowirusy, enterowirusy).

 

 

Diagnostyka laboratoryjna grypy obejmuje:

  • potwierdzenie obecności antygenu wirusa grypy w materiale pobranym od chorego
  • serologiczne potwierdzenie zakażenia wirusem grypy na podstawie wykrycia przyrostu poziomu przeciwciał w surowicy pacjenta

 

Diagnostyka serologiczna

Wirusy grypy można wyizolować z materiału pobranego od pacjenta w postaci wymazu z nosa, wymazu z gardła, wymazu z nosogardzieli, wysięku z ucha środkowego, popłuczyn z nosogardzieli, aspiratu odessanego z nosowej części gardła, popłuczyn oskrzelowych, płynu mózgowo-rdzeniowego, biopatu np. z mięśnia sercowego (1). Od paru lat na Zachodzie jako badania skryningowe są stosowane tzw. testy przyłóżkowe (np. testy AB FLU OIA, Directigen Flu A, Directigen Flu A+B, QuickVue influenza test, Zstat), pozwalające na bezpośrednie wykrycie antygenu wirusa grypy A i B w ciągu 15 minut. Należy je traktować jedynie jako wstępne testy skryningowe, które mogą być wykonane przez lekarza lub pielęgniarkę podczas wizyty pacjenta. Wynik pozytywny takiego testu powinien być jednak potwierdzony przez inne badanie wirusologiczne, co przedstawiono w tabeli 2. Podstawowe, szybkie diagnostyczne testy immunofluorescencyjne (IF) dla tzw. zespołu oddechowego pozwalają na pełne badanie 7 wirusów (wynik otrzymujemy w ciągu paru godzin): wirusa grypy typu A i B, parainfluenzy typu 1, 2 i 3, adenowirusów, wirusa RS (2).

 

Tabela 2. Diagnostyka wirusologiczna
Potwierdzenie obecności antygenu wirusa
  • test immnunofluorescencyjny (IF)
  • test immunoenzymatyczny (ELISA)
  • wykrycie RNA specyficznego dla wirusa grypy RT-PCR, hybrydyzacja in situ (metody biologii molekularnej)
  • testy "przyłóżkowe"
  • izolacja wirusa grypy
  • 11-dniowe zarodki kurze,
  • hodowla tkankowe: MDCK, VERO, LLC-MK2, GMK-AH-1, BSC-1

 

 

 

Poza badaniami wirusologicznymi możliwe jest też wykonanie badania serologicznego, które umożliwia serologiczne potwierdzenie zakażenia wirusem grypy na podstawie wykrycia przyrostu poziomu przeciwciał w surowicy pacjenta. Z tego względu wymaga to równoległych badań w dwóch próbkach surowicy chorego pobranych w ostrym i rekonwalescencyjnym okresie choroby. Od lat w Polsce wzrasta stosowanie badań diagnostycznych nie tylko u pacjentów hospitalizowanych czy przebywających na oddziałach intensywnej opieki, ale również u pacjentów leczonych ambulatoryjnie. Badania wirusologiczne za pomocą szybkich testów diagnostycznych (w tym testy tzw. przyłóżkowe, testy immunofluorescencji IF wykonywane dla siedmiu wirusów tzw. zespołu oddechowego za pomocą RT-PCR, badania serologiczne oraz izolację wirusa grypy wraz z analizą antygenową wyizolowanego szczepu) można przeprowadzić w Krajowym Ośrodku ds. Grypy w Państwowym Zakładzie Higieny (www.pzh.gov.pl Krajowy Ośrodek ds. Grypy nic@pzh.gov.pl) (1).

 

 

Podstawowe powikłania pogrypowe występują w każdej grupie wiekowej, co przedstawiono w tabeli 3.

 

Tabela 3. Powikłania pogrypowe
Ze strony układu oddechowego
zapalenie płuc i oskrzeli, wtórne bakteryjne zapalenie płuc i zapalenie oskrzelików, szczególnie u niemowląt i dzieci, zakażenia menigokokowe

Ze strony innych układów
najczęściej występuje zapalenie ucha środkowego, zapalenie mięśnia serca i osierdzia, zespół wstrząsu toksycznego, zapalenie mięśni i mioglobinuria, mogąca prowadzić do niewydolności nerek

Powikłania neurologiczne
nasilenie częstości napadów padaczkowych, choroby naczyniowe mózgu

Powikłania ośrodkowego układu nerwowego
toksyczna encefalopatia, zapalenie mózgu poinfekcyjne i opon mózgowych, niejednokrotnie wzrost przypadków choroby Parkinsona, zespół Reye'a

Schorzenia naczyniowe mózgu
podpajęczynówkowe wylewy

Śpiączkowe zapalenie mózgu
śpiączkowe zapalenie mózgu

Powikłania w psychiatrii
ostre psychozy, niektóre ze słuchowymi lub wzrokowymi halucynacjami, schizofrenia

Zwłaszcza u dzieci obserwuje się ponadto powikłania pogrypowe, takie jak:
  • dysfunkcja receptora słuchowego, częściowa utrata słuchu, a nawet głuchota,
  • zaostrzenie przebiegu astmy i mukowiscydozy,
  • bóle brzucha, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, biegunka, wymioty, niejednokrotnie imitujące zapalenie wyrostka robaczkowego,
  • bóle mięśniowe, zapalenie mięśni,
  • powikłania neurologiczne, w tym zespól Guillian-Barré, poprzeczne zapalenie rdzenia, zapalenie mózgu i opon mózgowych

 

 

 

W 2004 roku the Advisory Committee on Immunization Practices Centers for Disease Control and Prevention (ACIP) w USA uaktualnił zalecenia dotyczące stosowania szczepionki przeciw grypie (tabela 4) (3). Nowe zalecenia podkreślają również korzyści szczepienia przeciw grypie zdrowych dzieci w wieku od 6 do 24 miesięcy, które objęte są wysokim ryzykiem hospitalizacji z powodu infekcji grypy.

 

 

 

Tabela 4. Wskazania kliniczne do szczepień
Grupy wysokiego ryzyka szczególnie narażone na wystąpienie powikłań pogrypowych
  • zdrowe dzieci w wieku 6 -23 miesięcy i ich opiekunowie
  • dzieci ≥6 miesiąca życia z grupy podwyższonego ryzyka
  • osoby w wieku 2-49 lat z grupy podwyższonego ryzyka
  • osoby w wieku ≥50 r.ż, ponieważ w tej grupie znacznie zwiększa się liczba osób należących do grup podwyższonego ryzyka
  • dorośli i dzieci chorzy na przewlekłe choroby układu sercowo-naczyniowego lub oddechowego, w tym na astmę
  • dorośli i dzieci, którzy w minionym roku wymagali regularnych kontroli lekarskich i często przebywali w szpitalu z powodu chorób metabolicznych (w tym cukrzycy), niewydolności nerek, hemoglobinopatii lub niedoborów odporności (w tym spowodowanych leczeniem immunosupresyjnym lub zakażeniem HIV)
  • dzieci i młodzież (od 6 miesiąca życia do 18 lat), leczone przewlekle kwasem acetylosalicylowym, co zwiększa u nich ryzyko wystąpienia zespołu Reye'a w razie zachorowania na grypę
  • kobiety bez względu na stan zaawansowania ciąży
  • pensjonariusze domów spokojnej starości, zakładów opieki zdrowotnej i dla przewlekle chorych

    Wskazania epidemiologiczne
    osoby, które mogą przenosić grypę na osoby z grup podwyższonego ryzyka oraz na osoby zdrowe. Zaleca się więc szczepienia:
  • lekarzy, pielęgniarek i pozostałego personelu szpitali, ośrodków lecznictwa otwartego i pogotowia ratunkowego
  • osób mających kontakt z dziećmi w wieku 0-23 miesiące
  • pracowników domów spokojnej starości oraz zakładów opieki medycznej, którzy kontaktują się z pensjonariuszami lub chorymi (w tym także dziećmi), zapewniający opiekę domową pacjentom z grup wysokiego ryzyka
  • członków rodzin osób należących do grup podwyższonego ryzyka (osoby w wieku 65 lat i więcej, po przeszczepach, osoby z AIDS i dzieci poniżej 2 r.ż.)
  • domowych opiekunek dzieci
  • pracowników służb publicznych

 

 

 

Glezen zaobserwował, że wskaźniki hospitalizacji z powodu grypy u najmłodszych dzieci odpowiadają wskaźnikom dla ludzi starszych (4). W większości wybuchów grypy nadmierna nieobecność w szkole poprzedza nieobecność w pracy w danej społeczności (5). Uważa się również, że grypa jest odpowiedzialna za znaczną część zachorowań na ostre zapalenie ucha środkowego w czasie miesięcy zimowych, jako że jest przyczyną zaburzeń czynności trąbki Eustachiusza, które poprzedzają inwazję ucha środkowego przez bakterie atakujące układ oddechowy (3).

 

 

Wiele badań dowiodło, że istnieje zwiększone ryzykom powikłań, hospitalizacji oraz zgonów związanych z infekcją grypy w czasie ciąży. W 2004 roku ACIP po raz pierwszy zalecił szczepienie przeciw grypie kobiet bez względu na stan zaawansowania ciąży. Zwłaszcza kobiety w ciąży cierpiące na choroby, które zwiększają ryzyko powikłań związanych z grypą powinny zostać zaszczepione, szczepionkami typu split czy subunit. Badanie ponad 2000 ciężarnych kobiet zaszczepionych przeciw grypie wykazało brak skutków ubocznych. W licznych badaniach dowiedziono, że zakażenie wirusem grypy kobiet w ciąży może spowodować poronienia lub urodzenie martwych płodów. Szczepienie przeciw grypie nie stanowi ryzyka dla matek karmiących piersią, ani dla ich niemowląt w ten sposób żywionych. Karmienie piersią nie ma wpływu na odpowiedź immunologiczną matki (3).

Najnowsze zalecenia Komitetu Doradczego ds. Szczepień z 2004 roku, wprowadzające dodatkowe grupy podwyższonego ryzyka przedstawiono w tabeli 4 (3).

W Polsce od 1992 roku dostępne są szczepionki inaktywowane o czystości chromatograficznej typu split, czyli z rozszczepionym wirionem lub subunit, czyli podjednostkowe. Tabela 5 przedstawia szczepionki przeciw grypie zarejestrowane w Polsce.

 

Tabela 5. Szczepionki przeciw grypie zarejestrowane w Polsce
Szczepionki inaktywowane z rozszczepionym wirionem
  • Vaxigrip (Aventis, F, atest wydany w 1992 r.)
  • Fluarix (GlaxoSmithKline, B, atest wydany w 1994 r.)
  • Begrivac (Chiron Behring, D, atest wydany w 1997 r.)

    Szczepionki podjednostkowe, zawierające izolowane antygeny powierzchniowe - hemaglutyninę i neuraminidazę
  • Influvac (Solvay Pharmaceuticals, NL, atest wydany w 1995 r.)
  • Fluvirin (Chiron Behring -obecnie, D atest wydany w 1998 r.)
  • Isiflu Zonale (Instituto Sierovaccinogeno Italiano, atest wydany w 1999 r.)
  • AgrippalTM S1 (Chiron Behring, D, atest wydany w 2004 r.)

 

 

 

Większość związanych z grypą przypadków poważnych komplikacji zdrowotnych czy nawet zgonów dotyczy ludzi w podeszłym wieku i to bez względu na ich stan zdrowia (9,10). Ryzyko u osób starszych wzrasta dziesięciokrotnie tylko ze względu na wiek (3,4,6,9,). W przybliżeniu 50% wszystkich zgonów przypada na ludzi powyżej 80 roku życia (8). Dlatego zaleca się, by osoby te poddawały się cosezonowym szczepieniom ochronnym przeciwko grypie (11,12,13).

 

 

Najnowsze badania prospektywne, krytyczne przeglądy istniejących opracowań tej problematyki oraz metaanalizy dostępnych danych dostarczyły solidnych naukowych podstaw polityce corocznych szczepień pacjentów z grup podwyższonego ryzyka (11,12,13). Regularne szczepienia są zatem jedną z niewielu rzeczy, które można zrobić dla zabezpieczenia tych osób przed potencjalnym ryzykiem poważnych komplikacji pogrypowych i dlatego winny stanowić część rzetelnej praktyki lekarskiej.

W Polsce Krajowy Ośrodek ds. Grypy PZH we współpracy z klinicystami przeprowadził badania odpowiedzi humoralnej połączone z monitoringiem laboratoryjnym występowania infekcji grypowej w grupie podwyższonegpo ryzyka, a także u zdrowych dzieci i dorosłych wraz rejestracją NOP (1). Dzieci z grupy podwyższonego ryzyka to dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną (OBL) szczepione w różnych wariantach leczenia, dzieci z różnymi rodzajami hemofilii, dzieci z dysplazją oskrzelowo-płucną, dzieci z kłębkowym zapaleniem nerek, dzieci z przewlekłą niewydolnością nerek poddane ciągłej ambulatoryjnej dializie otrzewnowej, hemodializie oraz z przewlekłą niewydolnością nerek, dzieci zakażone HIV, dzieci po splenektomii, szczepione w różnych wariantach oraz dzieci z niedokrwistością aplastyczną (1). Dorośli z grupy podwyższonego ryzyka to skoszarowani studenci Wojskowej Akademii Medycznej, pacjenci przewlekle chorzy, dorośli z ostrą białaczką limfoblastyczną, dorośli z przewlekłą niewydolnością nerek, po allogenicznej transplantacji nerek, dorośli zakażeni HIV z różnymi poziomami CD4, z objawami AIDS, bez objawów AIDS, pacjenci z nowotworem piersi, pacjenci z nowotworem tarczycy, z astmą i przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP) (1,16). W badaniach tych nie zarejestrowano żadnych poważnych niepożądanych odczynów poszczepiennych. Występujące odczyny były łagodne i ustępowały przeważnie po kilkunastu godzinach.

Uzyskane w polskich badaniach wyniki oceny serokonwersji poszczepiennej, mierzone międzynarodowymi parametrami serologicznymi, wskazywały na dobrą odpowiedź i zostały również uznane przez międzynarodowe autorytety naukowe (1). Przyczyny niedostatecznego stosowania szczepień przeciwko grypie zestawiono w tabeli 6.

 

Tabela 6. Przyczyny niedostatecznego stosowania szczepień przeciwko grypie
  • niedostateczna wiedza o powikłaniach pogrypowych
  • oczekiwanie, że szczepienie powinno zabezpieczyć przed wszystkimi infekcjami górnych dróg oddechowych, podczas gdy samych wirusów dróg oddechowych jest około 200 typów
  • lęk przed niepożądanymi odczynami poszczepiennymi
  • niedostateczna wiedza o rodzajach szczepionek
  • konieczność szczepienia w każdym sezonie epidemicznym
  • brak refundacji kosztów szczepienia (dotyczy jedynie mniej zasobnej części społeczeństwa)

 

 

 

Od lat metody zapobiegania zachorowaniom na grypę to szczepienia, a także stosowanie leków antywirusowych.

 

 

Do pierwszej grupy leków, tzw. blokerów kanału jonowego należą amantadyna (Symmetrel) i jej metylowa pochodna rimantadyna (Flumadine) (1,17). Stosowane są nie tylko w celach profilaktycznych, ale także leczniczych. Rzadziej zalecana jest rybawiryna (1,17)

Druga grupa leków antygrypowych nowej generacji to inhibitory neuraminidazy: zanamivir i oseltamivir, aktywne zarówno w przypadku zakażenia wirusem typu A, jak i typu B (17). Działanie oseltamiviru sprawdziło się parokrotnie w przypadku zastosowania go w celach profilaktycznych w przypadku ptasiego wirusa A/H7N7/ 2003 rokuw Holandii, Belgii i Niemczech oraz w przypadku również ptasiego wirusa grypy A/H5N1/.

W tabeli 7 przedstawiono dawkowanie najnowszej generacji leków antywirusowych-antygrypowych, tj. inhibitorów neuraminidazy wirusa grypy.

 

Tabela 7. Nowa generacja substancji antygrypowych - inhibitory neuraminidazy
Zanamivir (Relenza)
Oseltamivir (Tamiflu)
Leczenie powinno być zaczęte tak szybko, jak to możliwe, najlepiej w ciągu 36 godzin od wystąpienia pierwszych objawów
Dawkowanie zanamiviru (Relenza)*
Dopuszczony do leczenia od 7 roku życia:
  • 20 mg leku na dobę, tj. 2 inhalacje po 10 mg każda dwa razy dziennie co 12 godzin przez okres 5 dni
  • inne leki podawane w formie inhalacji (np. do stosowania w astmie) powinny być podane przed zastosowaniem zanamiviru
  • nie ma konieczności zmiany dawkowania u osób z upośledzoną funkcją nerek lub wątroby, czy u osób w podeszłym wieku
Dawkowanie oseltamiviru (Tamiflu)*
Dawkowanie w przypadku leczenia (od 1 roku życia)
  • dzieci o wadze L15 kg m.c. - 30 mg, dzieci o wadze 15-23 kg m.c.- 45 mg, dzieci o wadze 23-40 kg m.c. - 60 mg, dzieci o wadze > 40 kg m.c, - 75 mg dwa razy na dobę przez 5 dni,
  • dorośli - 75 mg (1 kapsułka) dwa razy na dobę przez 5 dni
  • u osób z klirensem kreatyniny < 30ml/min konieczne jest zmniejszenie dawki do 75mg/dzień
    Dawkowanie w celach profilaktycznych (od 13 roku życia)
  • profilaktyka krótkoterminowa (po kontakcie) - 75 mg (1 kapsułka) jeden raz na dobę przez 7 dni
  • profilaktyka długoterminowa - 75 mg (1 kapsułka) jeden raz na dobę do 42 dni

    Uwaga. W 2004 roku została zarejestrowana nowa postać oseltamiviru w formie proszku do sporządzania doustnej zawiesiny zawierającej 12 mg/ml.
* sposób dawkowania podano na podstawie rekomendacji ACIP z 2002 r.

 

 

 

Skuteczność dopuszczonych do leczenia inhibitorów neuraminidazy jest tym większa, im szybciej zostaną one podane od momentu wystąpienia ostrych objawów, tj. nie później niż w ciągu 36 godzin. Ponadto mogą być stosowane w leczeniu grypy podczas cosezonowych epidemii, z czego skorzystają szczególnie te osoby, które nie zaszczepiły się przeciwko grypie. Należy jeszcze raz podkreślić, że inhibitory nowej generacji zanamivir i oseltamivir w przeciwieństwie do leków antygrypowych starej generacji są aktywne w przypadku zakażenia zarówno wirusem typu A, jak i typu B. W Polsce oba te leki są zarejestrowane, natomiast tylko oseltamivir w formie drażetek jest dostępny w aptekach.

 

 

Mimo wielu wad leków antygrypowych starej generacji, w obliczu zagrożenia pandemią grypy, w leczeniu będą musiały być wykorzystane wszystkie leki antygrypowe (1).

Podsumowanie

 

  • O wskazaniach do szczepień decyduje lekarz na podstawie najnowszych zaleceń ACIP-2004r.
  • Oferowanie i organizowanie szczepień przeciwko grypie, zwłaszcza osobom z grup podwyższonego ryzyka, uważać należy za etyczną powinność.
  • Nie ma żadnych terminów określających do kiedy możemy się szczepić, jednak zwłaszcza osoby z grup podwyższonego ryzyka powinny się szczepić przed sezonem grypowym.
  • Według zaleceń z lat 1999-2004 Komitetu Doradczego ds. Szczepień WHO szczepienia powinny być zaoferowane osobom nie zaszczepionym nawet wtedy, gdy stwierdzamy wzrost zachorowań na grypę oraz izolujemy wirus grypy w badaniach populacyjnych.
  • Przeciwciała ochronne (antyhemaglutyninowe i antyneuraminidazowe) są wytwarzane w organizmie już 7 dnia po zaszczepieniu i utrzymują się przez blisko 12 miesięcy.
  • Zarejestrowane szczepionki przeciwko grypie w Polsce są immunologicznie równocenne, a skład wszystkich z nich jest co sezon uaktualniany na całym świecie. Firmy produkujące szczepionkę przeciwko grypie otrzymują szczepy do jej produkcji od ekspertów Światowej Organizacji Zdrowia.
  • Od wielu lat Komitet Doradczy ds. Szczepień WHO rekomenduje szczepienie małych dzieci w wieku od 6 do 35 miesięcy wyłącznie szczepionkami inaktywowanymi ("zabitymi") z rozszczepionym wirionem (typu split) oraz podjednostkowymi (typu subunit). Szczepić możemy nawet 100-letnie osoby.
  • Istnieje ponad 200 różnych typów wirusów oddechowych, wywołujących objawy grypopodobne, ale nie wywołujących powikłań takich jak wirus grypy.
  • Istnieją metody szybkiej diagnostyki laboratoryjnej pozwalające potwierdzić diagnozę.
  • Ze względu na dużą zmienność wirusa grypy skład wszystkich szczepionek na całym świecie co roku ulega zmianie, istnieje konieczność corocznego szczepienia, zwłaszcza w grupach podwyższonego ryzyka.
  • Szczepy wirusa grypy, jakie zostają użyte do szczepionki przeciwko grypie, dzięki zastosowaniu najnowszej techniki biologii molekularnej, okazują się prawie w 100% zgodne z tymi, które pojawiają się w kolejnym sezonie epidemicznym.
  • Medyczne i ekonomiczne skutki związane z coroczną aktywnością grypy są dobrze znane i naukowo udokumentowane.
  • Stosowanie preparatów OTC jedynie zmniejsza nasilenie objawów, ale nie ma wpływu na wirusa grypy. W żadnym wypadku preparatów OTC nie stosuje się w profilaktyce grypy. Grypa nie jest chorobą, przed którą uchronią "przeciwgrypowe" preparaty OTC służące do samoleczenia, szczególnie dlatego, że powikłania pogrypowe są zbyt częste i poważne, aby ograniczyć się jedynie do leczenia objawów. Jedynymi dostępnymi lekami antygrypowymi nowej generacji są zanamiwir i oseltamiwir stosowany w leczeniu grypy.
  • Istnieje możliwość stosowania nowych leków aktywnych wobec wirusów grypy A i B - inhibitorów neuraminidazy, tj zanamiwiru i oseltamiwiru.

 

Piśmiennictwo:

  1. Brydak L.B.: Grypa i jej profilaktyka. Wydawnictwo terMedia, Poznań 2004: 1-272.
  2. Brydak L.B.: Diagnostyka i profilaktyka grypy niezbędna w praktyce lekarza rodzinnego. Stand. Medycz. 200, 2: 16-29.
  3. Morbidity and Mortality Weekly Report. Prevention and Control of Influenza. Recommendation of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). 2004, 53: 1-40.
  4. Glezen W.P.: Serious morbidity and mortality associated with influenza epidemics. Epidemiol. Rev.1993, 4: 25-44.
  5. Nicholson K.G.: Socioeconomics of influenza and influenza vaccination in Europe. PharmacoEconomics 1996, 9 (Suppl. 3): 75-78.
  6. Fedson D. S.: Clinical practice and public policy for influenza and pneumococcal vaccination of the elderly. Clin. Geriat. Med.1992, 8: 183-199.
  7. Remarque E. J.: Influenza vaccination in elderly people. Experimental Georontol. 1999, 34: 445-452.
  8. Sprenger M. J. i wsp.: Imapct of influenza on mortality in relatio to age and underlying disease, 1967-1989. Int. J. Epidemiol. 1993, 22: 334-340.
  9. Baker WH., Mullooly JP.: Pneumonia nad influenza death during epidemics. Arch. Inter. Med. 1982, 142: 85-89.
  10. Baker W.H., Mullooly J.P.: Impact of epidemic type A influenza in a defined adult population. Am. J. Epdem. 1980, 112: 798-811.
  11. Beyer A.M. i wsp. Effects of repeated annual influenza vaccination sero-response in young and elderly adults. Vaccine 1996, 14: 1331-1339.
  12. Beyer W.E.i wsp: The plea against annual influenza vaccinatio? Vaccine 1998, 16: 1929-1932.
  13. Beyer W.E. i wsp.: Protection against influenza after annually repeated vaccination: meta-analysis of serologic and field studies. Arch. Intern. Med. 1999,159: 182-188.
  14. Cox N.: Panel summary of International Pandemic Influenza Plans. J. Infect. Dis.1997, 176: 87.
  15. Lavanchy D.: The importance of global surveillance of influenza. Vaccine 1999, 17: 24-25.
  16. Brydak L.B., Machała M.: Humoral immune response to influenza vaccination in patients from high-risk groups. Drugs 2000, 1: 35-53.
  17. Brydak L.B., Machała M.: Inhibitory neuraminidazy wirusa grypy. Przewod. Lek. 2001, 7-8: 55-60.

Autor: Lidia B. Brydak
Źródło: "TERAPIA" NR 2 z. 1 (161), LUTY 2005, Strona 12-16

Skomentuj artykul: Grypa - czy grozi nam epidemia

rozwiń wszystkie dodaj swój komentarz (wszystkich komentarzy: 0)
Copyright © 2001-2019 WarsawVoice S.A. All rights reserved.  Design by: esculap.com  |  Kontakt z Webmasterem